Një nga problemet që vijon të shoqërojë kinemanë shqiptare është edhe shkrimi i skenarëve. Dramaturgu Odise Plaku shpreh shqetësimin për mënyrën se si po ndërtohen historitë e filmave shqiptarë dhe për nevojën për më shumë vëmendje ndaj skenarit.
Në intervistën për gazetën “SOT”, dramaturgu thotë se skenari është një nga çështjet më të rëndësishme të filmit dhe se një histori e mirë është thelbësore për komunikimin me spektatorin. Sipas tij, kinematografia shqiptare shpesh ka krijuar një realitet të rënduar, sikur jeta të jetë vetëm gri.
Ai thotë se kinemaja duhet të pasqyrojë të gjithë jetën, përtej dhimbjes dhe problemeve të saj. Odise Plaku ndalet veçanërisht te mungesa e filmave për fëmijë dhe të rinj, duke e cilësuar këtë një boshllëk të kinematografisë shqiptare.
Ai flet gjithashtu për rikthimin e Festivalit Kombëtar të Filmit Shqiptar pas 14 vitesh dhe rolin që ai duhet të ketë në zhvillimin e kinemasë vendase. Gjithashtu, Plaku ndalet te mungesa e një rrjeti të qëndrueshëm kinemash dhe nevoja që filmi shqiptar të ketë më shumë mundësi për të mbërritur te publiku.
-Festivali Kombëtar i Filmit Shqiptar u rikthye pas 14 vitesh këtë shtator në Tiranë. Çfarë do të thotë ky rikthim për ju dhe për kinematografinë shqiptare?
Rikthimi i Festivalit të Filmit Shqiptar në Tiranë, pas 14 vitesh, është padyshim një ngjarje e rëndësishme për kinematografinë shqiptare. Për mua, ai nuk është thjesht rikthimi i një festivali, por rikthimi i një hapësire ku filmi shqiptar mund të takohet me publikun, me kritikën dhe me vetveten.
Katërmbëdhjetë vite janë një periudhë e gjatë dhe gjatë kësaj kohe kinemaja shqiptare ka ndryshuar, janë shfaqur regjisorë e autorë të rinj, janë trajtuar tema të reja dhe filmi shqiptar ka fituar një prani më të madhe edhe në festivale ndërkombëtare.
Prandaj, rikthimi i festivalit erdhi në një moment kur kinematografia jonë ka shumëçka për të treguar. E shoh këtë rikthim edhe si një mundësi për të krijuar ura mes brezave: mes emrave që kanë ndërtuar historinë e filmit shqiptar dhe brezit të ri që po sjell gjuhë, ide dhe këndvështrime të reja. Një festival nuk është vetëm një varg shfaqjesh; është një vend ku diskutohen idetë, ku lindin bashkëpunime dhe ku filmi merr një dimension më të gjerë se vetë ekrani.
Në këtë kuptim, rikthimi pas 14 vitesh është një lajm i mirë për kulturën shqiptare. Shpresoj që ky festival të mos jetë thjesht një rikthim nostalgjik, por një fillim i ri, i qëndrueshëm dhe ambicioz për kinemanë shqiptare.
-Përtej konkurrimit, çfarë roli duhet të ketë një festival i tillë në zhvillimin e filmit shqiptar?
Përtej konkurrimit, një festival i filmit duhet të jetë mbi të gjitha një hapësirë takimi, komunikimi dhe zhvillimi. Çmimet janë të rëndësishme, sepse vlerësojnë punën e autorëve, por një festival i mirë nuk përfundon me ndarjen e çmimeve.
Ai duhet të krijojë mundësi që kineastët të njihen me njëri-tjetrin, të shkëmbejnë përvoja dhe të krijojnë bashkëpunime të reja. Mendoj se një rol të veçantë duhet të ketë në mbështetjen dhe promovimin e kineastëve të rinj.
Ata kanë nevojë për një platformë ku të shfaqin veprat e tyre, por edhe për kontakte me producentë, regjisorë, aktorë, skenaristë dhe profesionistë të tjerë të industrisë. Një festival mund të jetë pikërisht vendi ku një ide e mirë gjen partnerin e duhur për t’u kthyer në film.
Po aq e rëndësishme është edhe lidhja me publikun. Filmi shqiptar ka nevojë të rikthehet fuqishëm te spektatori shqiptar, të hapë diskutime mbi realitetin tonë dhe të tregojë historitë tona përmes këndvështrimeve të ndryshme. Prandaj, do të doja që ky festival të shndërrohej në një institucion të qëndrueshëm të jetës kulturore shqiptare, një pikë referimi për kineastët dhe një dritare përmes së cilës kinemaja shqiptare të komunikojë me rajonin dhe me botën.
-Jeni dramaturg, por sipas jush sa nevojë ka kinemaja shqiptare për skenarë më të mirë dhe filma për të rinj e fëmijë?
Mendoj se një nga çështjet më të rëndësishme të filmit të sotëm është skenari. Mund të kesh një regji të mirë, aktorë të shkëlqyer dhe një realizim teknik bashkëkohor, por nëse nuk ke një histori që të prek, filmi e ka të vështirë të komunikojë me publikun.
Në fund të fundit, spektatori shkon në kinema për të parë një histori, për t’u emocionuar, për të qeshur, për të reflektuar dhe, pse jo, për të dalë nga salla me një ndjesi të mirë. Kam përshtypjen se në filmin shqiptar shpesh kemi krijuar një realitet tepër të rënduar, sikur jeta të jetë vetëm gri.
Sigurisht, kinemaja duhet të flasë edhe për problemet, dhimbjet dhe kontradiktat e shoqërisë sonë, por jeta nuk është vetëm gri. Ka dashuri, humor, miqësi, ëndrra, shpresë, aventura dhe momente të bukura që meritojnë të bëhen pjesë e filmit shqiptar.
Më duket veçanërisht e rëndësishme që të kemi më shumë filma për të rinjtë dhe, mbi të gjitha, filma për fëmijët. Kjo është një mungesë që ndihet prej kohësh. Fëmijët shqiptarë meritojnë të shohin në ekran histori që flasin gjuhën e tyre, personazhe me të cilët mund të identifikohen, aventura, fantazi dhe humor.
Nëse duam të krijojmë publikun e së nesërmes, duhet të fillojmë duke i dhënë fëmijës filmin që dëshiron të shohë sot. Prandaj, do të dëshiroja që festivali të ishte edhe një nxitje për skenaristët që të sjellin histori më të larmishme.
Të kemi filma dramatikë, por edhe komedi; filma socialë, por edhe filma për familjen; filma për të rritur, por edhe filma për fëmijë e të rinj. Kinemaja shqiptare duhet të pasqyrojë të gjithë jetën, jo vetëm dhimbjen e saj. Dhe besoj se një skenar i mirë është pika ku mund të nisë ky ndryshim.
-Flitet për prodhime kinematografike shqiptare, por ka mungesë të kinemave. Sipas jush, sa problem është kjo për filmat shqiptarë?
Një nga sfidat që duhet parë me më shumë seriozitet është edhe mungesa e një rrjeti të qëndrueshëm kinemash në vend. Prodhimi i një filmi është vetëm njëra anë e zhvillimit të kinematografisë; ana tjetër, po aq e rëndësishme, është mundësia që ky film të qarkullojë dhe të takohet me publikun. Pa këtë hallkë, edhe investimi në prodhim e ka të vështirë të japë efektin e plotë.
Për vite me radhë, kinematë kanë qenë pjesë e jetës kulturore të qyteteve shqiptare. Ato nuk ishin thjesht salla shfaqjeje, por hapësira ku publiku takohej me artin, ku krijohej një kulturë e përbashkët dhe ku breza të tërë u formuan përmes filmit. Sot, mungesa e tyre në shumë qytete krijon një boshllëk që nuk mund të zëvendësohet tërësisht nga platformat televizive apo ato online.
Për këtë arsye, mbështetja e kinematografisë duhet të shihet në mënyrë më të gjerë. Krahas financimit të skenarëve, produksioneve dhe projekteve filmike, nevojitet një politikë e qartë për rikthimin dhe modernizimin e infrastrukturës së kinemave.
Këtu një rol të rëndësishëm mund të kenë edhe pushteti vendor dhe institucionet kulturore, përmes rikthimit në funksion të sallave ekzistuese apo krijimit të hapësirave të reja, veçanërisht në qytetet jashtë Tiranës. Një rrjet i tillë do t’u jepte mundësi filmave shqiptarë të kenë një jetë më të gjatë, do të krijonte një publik më të qëndrueshëm dhe do të ndihmonte në krijimin e një tregu më të shëndetshëm për prodhimet vendase.
Nëse duam një kinematografi që të mos mbetet vetëm te prodhimi i filmave, por të shndërrohet në një industri kulturore të qëndrueshme, atëherë duhet të mendojmë edhe për vendin ku këta filma do të shfaqen.
Në këtë kuptim, rikthimi i kinemave nuk është thjesht një çështje nostalgjie për atë që ka ekzistuar dikur. Është një nevojë konkrete për të ardhmen e kinematografisë shqiptare dhe për jetën kulturore të qyteteve tona.
Intervistoi: Julia Vrapi