Në historinë e Apolonisë ka figura që nuk u shënuan me monumente të mëdha, por lanë gjurmë të pashlyeshme përmes përkushtimit të tyre. Një prej tyre është Pilo Samarxhiu, njeriu që për dekada ruajti sekretet e qytetit antik, duke mbrojtur thesaret arkeologjike në kohë lufte dhe paqeje. Ai fshehu statuja të çmuara për t’i shpëtuar nga shkatërrimi dhe përballoi edhe përplasjen me pushtetin e kohës për të ndalur punime që rrezikonin monumentet nën tokën e Apolonisë.

I njohur nga të gjithë si “xha Pilua”, ai ishte fillimisht kryepunëtor i gërmimeve arkeologjike me ekspeditën e Leon Reit, më pas ciceron dhe përfundimisht drejtor i Muzeut të Apolonisë. Për më shumë se 20 vite, deri në moshën 88-vjeçare, ai ia kushtoi jetën zbulimit dhe mbrojtjes së qytetit antik, duke u kthyer në një figurë të pazëvendësueshme për studiuesit dhe historinë e Apolonisë.

Personalitete si arkeologu Hasan Ceka dhe shkrimtari Ismail Kadare e kanë cilësuar Samarxhiun si një figurë kyçe, pa të cilën historia e qytetit antik do të mbetej e paplotë. Sot, një bust i tij i realizuar në fund të viteve ’60 nga skulptori i njohur Sotir Kosta dhe i ruajtur për vite në koleksionin e skulptorit fierak Gjergji Toska, pritet të rikthejë kujtesën e këtij “heroi të Apolonisë” përmes ekspozimit në Muzeun e Fierit.

Por historia e Pilo Samarxhiut nisi larg sallave të muzeve. I lindur në vitin 1883 në Pojan të Fierit, pranë Apolonisë, ai përfundoi shkollën greke në Vlorë në vitin 1905, ku përvetësoi edhe greqishten e vjetër dhe të re, dije që më vonë do t’i shërbenin për të lexuar mbishkrimet e monumenteve antike.

Pas një periudhe emigrimi në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ai u kthye në Shqipëri në vitin 1926. Vetëm pak vite më vonë, në vitin 1933, nisi punën në Misionin Arkeologjik Francez të drejtuar nga Leon Rei, duke u bërë një nga njerëzit më të lidhur me zbulimin dhe ruajtjen e Apolonisë.

Gjatë Luftës së Dytë Botërore, kur rreziku për objektet antike ishte i madh, Samarxhiu fshehu disa statuja nën tokë për t’i shpëtuar nga ushtritë ndërluftuese. Pas përfundimit të luftës, ai u tregoi arkeologëve vendndodhjen e tyre dhe këto vepra u rikthyen në dritë, duke dëshmuar edhe një herë përkushtimin e njeriut që e konsideronte Apoloninë si një amanet.

Vetëm në 5 vitet e fundit numri i lindjeve në qytetin e Fierit ka rënë më shumë se dy herë. Drejtori i Maternitetit të Fierit, Robert Luto rendit emigracionin si arsyen kryesore.

“Nga 2 mijë deri në 2 mijë e 500 lindje që regjistroheshin para 5 viteve, tashmë numri ka zbritur në rreth 1 mijë lindje në vit. Lëvizjet demografike të familjeve shqiptare emigracioni. një pjesë zgjedhin spitalet private por edhe orientimi i një pjese të nënave drejt materniteteve në Tiranë”,- thotë Luto.

Një tjetër tendencë që është parë gjatë viteve të fundit është rritja e lindjeve me operacion cezarian. Sipas shefit të maternitetit, ato janë më të shumta se lindjet natyrale.

“Nuk është një trend që ka prekur vetëm fierin por edhe te gjithë Shqipërinë, edhe jo vetëm gjithë botën. nënat janë të prirura që të zgjedhin lindjet natyrale”,- shprehet drejtori i Maternitetit të Fierit.

Në rënie paraqitet edhe numri i aborteve.

“Nëse gjatë gjashtëmujorëve të parë të 2025 u regjistruan rreth 300 raste, në 6- mujorin e parë të vitit 2026 ky numër ka arritur në rreth 100. Pjesa më e madhe e rasteve i përket vajzave dhe grave nga zonat rurale”,- deklaron Luto.

Sipas të dhënave zyrtare të INSTAT, gjatë gjashtëmujorit të parë të vitit 2026 në Fier janë regjistruar rreth 400 lindje.

Një zjarr i përmasave të mëdha ka rënë mesditën e sotme në afërsi të fshatit Hekal.

Flakët ranë pranë vendit të quajtur “ Qafa e Vidhit”.

Flakët të favorizuara nga era e fortë janë përhapur me shpejtësi në një sipërfaqe mbi 10 hektarë me ullishte dhe shkurre.

Në vendngjarje kanë shkuar menjëherë 6 mjete zjarrfikëse, të Ballshit, Patosit, Roskovecit e Albpetrolit, të cilat kanë bërë të mundur neutralizimin e flakëve.

Dhjetëra qytetarë janë mbledhur sot përpara Bashkisë Patos, në shenjë proteste kundër reformës së re administrative dhe propozimit për shkrirjen e Bashkisë Patos dhe bashkimin e saj me Bashkinë Fier.

“Larg duart nga Patosi” ishte slogani që bashkoi qytetarët, të cilët shprehen kundër çdo vendimi që, sipas tyre, rrezikon të cenojë identitetin dhe të ardhmen e qytetit.

Ata e konsiderojnë këtë reformë një tjetër hap drejt shpopullimit të Patosit dhe kërkojnë që zëri i banorëve të dëgjohet përpara se të merret një vendim për të ardhmen administrative të qytetit.

‘Jemi të zhgënjyer, nuk duam të bashkohemi me Fierin”, u shpreh një nga protestuesit.

Patosi është ndërtuar dhe zhvilluar mbi industrinë e naftës, ndërsa naftëtarët kanë qenë ndër kontribuesit kryesorë në historinë dhe zhvillimin e tij.

Protestuesit shprehen se qyteti nuk mund të trajtohet thjesht si një pikë në hartë dhe se nuk do të lejojnë që vendimet administrative të prekin identitetin dhe të ardhmen e Patosit.

Qytetarët kërkojnë që çdo ndryshim territorial të bëhet vetëm pas konsultimit me komunitetin dhe duke marrë në konsideratë historinë, kontributin dhe nevojat e banorëve të Patosit.

Top Channel

Jam lindur dhe jam rritur në Patos. Për mua, ky qytet nuk është një emër që lexohet në një hartë administrative. Është vendi ku kam kaluar fëmijërinë dhe rininë, ku kam njohur punën e rëndë të naftëtarit dhe ku janë rrënjët e jetës sime.

Për këtë arsye, propozimi që Patosi të humbasë statusin e bashkisë dhe t’i bashkohet Fierit nuk më prek vetëm si ish-deputet. Më prek, para së gjithash, si qytetar i Patosit.

Patosi nuk është krijuar rastësisht. Qyteti i ri nisi të ndërtohej në qershor të vitit 1949, si një qendër banimi dhe shërbimi për punëtorët, inxhinierët dhe familjet e lidhura me industrinë e naftës. Në të u vendosën njerëz të ardhur nga krahina të ndryshme të Shqipërisë, të cilët sollën me vete traditat, kulturën dhe ëndrrat e tyre.

Por historia e naftës në këtë zonë kishte filluar edhe më herët. Vendburimi Patos–Marinëz u zbulua në vitin 1928 dhe më pas u shndërrua në zemrën e industrisë shqiptare të naftës. Në puset, kantieret dhe repartet e kësaj zone kanë punuar breza të tërë burrash e grash.

Ata i dhanë ekonomisë shqiptare një pasuri të jashtëzakonshme, por paguan edhe një çmim të lartë: me punë të rëndë, me sëmundje profesionale, me vite të tëra larg familjeve dhe, në shumë raste, me vetë shëndetin e tyre. Edhe sot, selia qendrore e kompanisë shtetërore Albpetrol ndodhet në Patos. Pra, lidhja e qytetit tonë me industrinë e naftës nuk është vetëm një kujtim i së kaluarës.

Sot, 77 vjet pas ngritjes së qytetit të ri, reforma e propozuar administrativo-territoriale kërkon që Patosi të mos jetë më bashki më vete, por t’i bashkohet Fierit.

Sipas modelit të paraqitur, Patosi do të ruhej me emërtimin “qytet” dhe do të administrohej nga një nënkryetar. Por duhet të flasim hapur: Patosi do të humbiste kryetarin e zgjedhur drejtpërdrejt nga qytetarët, këshillin e vet bashkiak, administratën dhe buxhetin e tij.

Ky nuk është thjesht një ndryshim emri.

Një nënkryetar i emëruar nuk ka të njëjtën peshë dhe përgjegjësi përpara qytetarëve si një kryetar i zgjedhur prej tyre. Përfaqësimi në një këshill të madh, ku do të dominojnë problemet dhe nevojat e Fierit, nuk është i njëjtë me një këshill që merret çdo ditë vetëm me Patosin, Zharrëzën, Ruzhdien dhe fshatrat e tyre.

Në Bashkinë e Patosit jetojnë 18.227 banorë. Mbi 4.200 prej tyre janë mbi 65 vjeç. Për këta njerëz, afërsia me institucionet dhe mundësia për të kërkuar llogari drejtpërdrejt nuk janë luks. Janë nevojë e përditshme.

Unë nuk jam kundër reformave. Shqipëria ka nevojë për institucione më të afta, shërbime më të mira dhe përdorim më të drejtë të parave publike. Por një reformë territoriale nuk mund të bëhet vetëm me makinë llogaritëse. Një qytet nuk matet vetëm me numrin e banorëve, pagat e administratës apo distancën nga qendra më e afërt.

Duhet të maten edhe historia, identiteti, kontributi ekonomik, lidhjet mes njerëzve dhe e drejta e një komuniteti për të vendosur mbi të ardhmen e vet.

Edhe Kushtetuta e Shqipërisë e përcakton qartë se ndarja administrativo-territoriale duhet të mbështetet jo vetëm në interesat ekonomikë, por edhe në traditën historike. Ajo kërkon gjithashtu që, përpara ndryshimit të kufijve, të merret mendimi i popullsisë që banon në zonën e prekur.

Prandaj Patosi duhet të dëgjohet realisht. Jo përmes një takimi formal dhe jo pasi vendimi të jetë marrë, por përpara se harta të miratohet.

Lidhja ime me Patosin dhe me naftëtarët nuk është vetëm emocionale. Kam punuar vetë në industrinë e naftës, në vitet e para të rinisë sime, dhe i kam njohur nga afër vështirësitë e kësaj pune.

Kur mora mandatin e deputetit, një nga angazhimet e mia kryesore ishte miratimi i Statusit të Naftëtarit. Në vitin 2016 depozitova në Kuvend projektligjin që synonte t’u kthente dinjitetin mijëra punonjësve dhe ish-punonjësve të industrisë së naftës.

Më pas, qeveria paraqiti një projektligj paralel, pothuajse të njëjtë. Unë u tërhoqa nga drafti im për t’i hapur rrugë miratimit më të shpejtë të variantit qeveritar. Nuk më interesonte se kujt do t’i mbetej merita politike. Më interesonte që naftëtarët ta fitonin më në fund statusin e tyre.

Ligji nr. 8/2017 u miratua në shkurt të vitit 2017. Ai njohu karakterin e veçantë të punës në industrinë e naftës dhe u dha mijëra naftëtarëve të drejta për pensionin, shtesa financiare, trajtim mjekësor dhe mbështetje sociale. Megjithate u ndryshua shume nga ideja ime kryesore per te cilen luftova, jo thjeshte duke trokitur ne cdo dere por duke kerkuar vetem nje gje, Statusin e Naftetarit.

Më 12 qershor 2017, në Fier, kryeministri Edi Rama më falënderoi publikisht. Ai tha se nuk kisha shkuar asnjëherë në zyrën e tij për të kërkuar ndonjë post apo favor, por vetëm për t’i “shpuar daullen e veshit” për Statusin e Naftëtarit. Rama e cilësoi këmbënguljen time si shtysën kryesore që statusi u kthye nga një premtim në realitet.

Nuk e kujtoj këtë për të marrë merita. E kujtoj për të treguar se çfarë ndodh kur një komunitet ka një zë që këmbëngul për të.

Një shqetësim i Patosit u dërgua në Kuvend dhe u kthye në një ligj kombëtar, nga i cili përfituan rreth pesë mijë naftëtarë. Ky është kuptimi i vërtetë i përfaqësimit. Dhe kjo është pikërisht ajo që rrezikon të dobësohet kur një qytet humbet institucionet dhe peshën e tij vendimmarrëse. Patosi më ka mësuar gjithashtu se rrënjët dhe identiteti nuk mund të fshihen me një vijë mbi hartë. Si bir i një familjeje me rrënjë në Çamëri, gjatë mandatit tim e ngrita vazhdimisht në Kuvend çështjen çame, jo si instrument partiak, por si një çështje të të drejtave të njeriut, të kujtesës historike, të pronës dhe të dinjitetit. Kërkova zbatimin e Rezolutës së Kuvendit, njohjen e gjenocidit ndaj shqiptarëve të Çamërisë, shfuqizimin e ligjit të luftës dhe veprime konkrete politike e diplomatike në dialogun me Greqinë. Kur pashë se premtimet po veniteshin, kritikova hapur edhe qeverinë. Në dhjetor të vitit 2016, nga foltorja e Kuvendit, tregova fotografinë e shtëpisë së gjyshit tim në Çamëri, e cila qëndron ende në këmbë, dhe kujtova se im atë kishte luftuar si partizan kundër nazizmit, për t’iu përgjigjur përpjekjeve për ta njollosur kolektivisht popullsinë çame. Për mua, Çamëria nuk ka qenë kurrë retorikë elektorale, por një detyrim ndaj së vërtetës, viktimave dhe pasardhësve të tyre.

Sot u bëj thirrje të gjithë përfaqësuesve politikë dhe vendorë të Patosit, pavarësisht partisë ku bëjnë pjesë, që të shprehen qartë. Kur preket e ardhmja e qytetit, heshtja nuk është neutralitet. Qytetarët kanë të drejtë të dinë se kush e mbron Patosin dhe kush pranon që ai të humbasë statusin e bashkisë.

Kjo nuk duhet të jetë betejë mes partive. Duhet të jetë një qëndrim i përbashkët i qytetarëve që kanë lindur, janë rritur, punojnë apo kanë familjet e tyre në Patos.

Patosi nuk kërkon të mbetet peng i së shkuarës dhe as të ruhet si një muze i naftëtarëve. Ai ka nevojë të ndërtojë të ardhmen e vet, të përballet me problemet mjedisore, të krijojë mundësi për të rinjtë dhe të vendosë vetë se ku duhet t’i drejtojë investimet.

Për këtë ka nevojë për institucionet e veta, për një administratë pranë qytetarëve dhe për drejtues që zgjidhen drejtpërdrejt prej tyre dhe u japin llogari atyre.

Patosi nuk është një pikë në hartë. Është një komunitet me histori, dinjitet dhe të drejtën për të vendosur mbi të ardhmen e vet. Një qytet që për dekada nxori nga nëntoka pasuri për të gjithë Shqipërinë, meriton të mbetet zot i shtëpisë së vet.

Së fundi, dua t’u drejtoj një thirrje të gjitha forcave politike, por në mënyrë të veçantë socialistëve dhe demokratëve: ndaleni këtë përplasje të shurdhër. Reforma territoriale nuk mund të trajtohet si një betejë ku njëra palë duhet të fitojë dhe tjetra të humbasë. Harta e Shqipërisë nuk është fushëbetejë politike dhe qytetet nuk janë plaçkë që ndahet mes partive.

Uluni në një tryezë dhe gjeni një zgjidhje të përbashkët. Jo për interesat e selive, jo për llogaritë elektorale dhe jo për të shtuar apo pakësuar zona ndikimi. Uluni për Patosin dhe për çdo qytet tjetër që preket. Dëgjoni qytetarët, këshillat bashkiakë, specialistët, punonjësit, pensionistët dhe të rinjtë që duan të ndërtojnë jetën në vendlindjen e tyre.

Socialistëve u them: mos mbroni çdo vijë të këtij projekti vetëm sepse është hedhur nga partia juaj. Demokratëve u them: mos kundërshtoni çdo propozim vetëm sepse mban firmën e kundërshtarit. Mbroni atë që u shërben qytetarëve dhe kundërshtoni atë që i dëmton ata. Shqipërisë nuk i duhet një tjetër betejë pa kuptim mes dy partive. I duhet një marrëveshje e ndershme për interesin publik.

Për shumë vite, pushtetet qendrore nuk arritën t’i zhvillonin të gjitha bashkitë, t’u jepnin kompetencat, fondet, administratën profesionale dhe mundësitë ekonomike që ato të ecnin vetë. Por ky nuk është dështim i qyteteve dhe aq më pak i qytetarëve që jetojnë në to. Është dështim i politikave shtetërore dhe i atyre që kanë qeverisur.

Nuk është e drejtë që një bashki të lihet pa mjetet e nevojshme për t’u zhvilluar dhe më pas dobësia e saj të përdoret si argument për ta zhdukur. Nuk mund t’i thuash një qyteti: “Nuk të ndihmuam të ecje, prandaj tani do të të heqim edhe këmbët.”

Kjo nuk është reformë. Kjo është dorëzim përpara dështimit.

Zgjidhja për një bashki të dobët është fuqizimi i saj. Jepini kompetenca reale, të ardhura të mjaftueshme, investime dhe njerëz të kualifikuar. Krijoni bashkëpunim mes bashkive për shërbimet që kushtojnë më shumë. Vendosni standarde dhe kërkoni llogari. Por mos e kërkoni zgjidhjen më të lehtë duke fshirë emrin, institucionet dhe zërin e një komuniteti.

Një reformë nuk matet me numrin e bashkive që zhduk. Matet me numrin e qytetarëve të cilëve u përmirëson jetën.

Prandaj, përpara se të vendosni një vijë të re në hartë, shikoni njerëzit që jetojnë pas asaj vije. Përpara se të hiqni një bashki, tregoni se çfarë keni bërë për ta fuqizuar atë. Përpara se t’u premtoni qytetarëve se shërbimet nuk do të largohen, garantoni se nuk do t’u largohet edhe e drejta për të vendosur.

Mos i ndëshkoni qytetet për dështimet e pushteteve!

Mos i fshini bashkitë që nuk arritët t’i zhvilloni!

Mos ua merrni qytetarëve zërin, vetëm sepse politika nuk arriti t’u japë institucionet që meritojnë!

Patosi nuk kërkon mëshirë dhe as privilegj. Kërkon drejtësi, respekt dhe të drejtën për të zgjedhur e për të vendosur mbi të ardhmen e vet.

Qytetet nuk janë të socialistëve dhe as të demokratëve. Bashkitë nuk janë pronë e qeverive. Harta e Shqipërisë nuk u përket partive. Shqipëria dhe çdo pëllëmbë e saj u përkasin qytetarëve! Një shtet nuk bëhet më i fortë duke fshirë nga harta bashkitë që nuk arriti t’i fuqizojë. Bëhet më i fortë kur u jep atyre mundësinë të ngrihen, të zhvillohen dhe të ecin vetë.

Prandaj, hiqni duart nga harta dhe dëgjoni njerëzit!

Pas një operacioni intensiv që zgjati disa orë, me angazhimin e 6 mjeteve zjarrfikëse, mbi 50 efektivëve nga disa bashki, si edhe me ndihmën e banorëve të zonës, u bë i mundur neutralizimi i flakëve në fshatin Drenovë të Mallakastrës, duke shmangur rrezikun për banesat dhe varrezat.

Sipas vlerësimeve paraprake, zjarri përshkoi rreth 10 hektarë sipërfaqe me ullishte dhe pyll me shkurre.

Ndërkohë, forcat zjarrfikëse vijojnë monitorimin e terrenit për të parandaluar riaktivizimin e vatrave të zjarrit.