Ndërsa videot e krijuara me inteligjencë artificiale po përhapen në rrjetet sociale, mungesa e edukimit digjital dhe rregullimit ligjor po krijojnë terren për manipulim, mashtrim dhe rrezik shëndetësor.

Nga Nensi Bogdani

Në një video të shpërndarë gjerësisht në Facebook, gazetari i njohur Blendi Fevziu shfaqet në studion e tij televizive të emisionit “Opinion” në TV Klan duke raportuar mbi një sulm fizik ndaj doktor Skënder Bratajt, që pretendohet se është kryer nga “mafia farmaceutike”, pasi ky i fundit kishte shpërndarë një video ku fliste për efektet pozitive të një kremi, i cili premton të shërojë një listë të gjatë sëmundjesh.

Sigurisht, asgjë nga ato që thuhet në këtë video nuk është e vërtetë, pasi ajo është një video e rreme e realizuar me aplikacione që përdorin inteligjencë artificiale krijuese. Videoja e doktor Bratajt nuk është një rast i izoluar. Përdorimi i gjerë, me kosto të lirë, i aplikacioneve që krijojnë video nëpërmjet IA-së, ka bërë që këto të fundit të përmbysin rrjetet sociale gjatë muajve të fundit.

Jo të gjitha videot e krijuara me IA janë të dëmshme apo manipulative. Megjithatë, sipas ekspertëve të teknologjisë dhe të drejtave digjitale, revolucioni i kësaj teknologjie pritet të sjellë pasoja sociale, për të cilat publiku nuk është i përgatitur dhe nuk ka parashikime ligjore.

“Ky është një sinjal alarmi i qartë,” thotë Besmir Semanaj, ekspert i sigurisë kibernetike. “Rreziku nuk qëndron thjesht te videoja si objekt, por te ndikimi që ajo ka mbi perceptimin e qytetarëve, mbi besimin te institucionet dhe vetë sensin e realitetit”, shtoi ai.

Videot e krijuara me inteligjencë artificiale (IA) mund të realizohen përmes një game të gjerë aplikacionesh dhe platformash që përdorin teknologji si “deep learning”, modelim 3D, sinkronizim të buzëve me audio dhe gjenerim të fytyrës ose zërit në mënyrë sintetike. Ky proces, shpesh i quajtur edhe “deepfake” ose media sintetike, ka kosto relativisht të ulët.

Në shumë vende, përfshirë Shqipërinë, ligji nuk e adreson qartë përdorimin e videove të rreme me IA, sidomos kur ato nuk përbëjnë shpifje të drejtpërdrejtë ndaj një individi. Gjithashtu, për këtë fushë ka mungesë të edukimit mediatik, që bën që publiku t’i pranojë si të vërteta përmbajtjet e manipuluara.

“Kur një qytetar shikon një figurë publike të thotë diçka në mënyrë bindëse, nuk ka më nevojë për fakte. Syri e pa, pra është e vërtetë!”, tha Semanaj, duke iu referuar videos së manipuluar të emisionit ‘Opinion’, e cila ka për qëllim të promovojë një bar të pacertifikuar.

Gazetari dhe eksperti i komunikimit, Emirjon Senja, i tha BIRN se përdoruesit e moshave më të mëdha mund të bien më thjesht “pre” e këtyre videove artificiale, duke marrë parasysh nivelin e ulët të informimit që kanë mbi teknologjinë e avancuar.

“Video të tilla kanë nisur të shfaqen çdo ditë e më tepër në platforma si Facebook dhe YouTube, të cilat kanë një moshë mesatare më të madhe përdoruesish,” tha Senja.

“Ky grup i madh përdoruesish ka një nivel më të ulët të njohurive mbi mënyrën se si funksionojnë rrjetet sociale si edhe për të dalluar përmbajtjet e prodhuara me IA”, shtoi ai.

Sipas tij, rreziku më i madh në këtë rast është manipulimi, duke çuar madje edhe deri në përdorimin e të ashtuquajturave “barna” që reklamohen nëpërmjet videove të rreme. Senja shtoi se ekziston risku që këto video të krijojnë një perceptim të gabuar mbi shoqërinë.

“Rreziku tjetër ka të bëjë me krijimin e një realiteti të rremë,” tha ai.

“Këto video kanë në fokus rritjen e ndërveprimeve dhe trajtojnë tematika të ndjeshme, duke bërë që audiencat të mos dallojnë më realitetin IA nga ai normal, duke ndërtuar një perceptim të gabuar mbi shoqërinë”, theksoi Senja.

Edhe Besmir Semanaj shprehet i shqetësuar për rritjen e shpejtë të videove të krijuara me IA.

Ai i tha BIRN se në një shoqëri ku mediat përballen shpeshherë me mungesë burimesh për verifikim dhe ku edukimi digjital mbetet i kufizuar, këto teknologji krijojnë terren të rrezikshëm për mashtrime, manipulime politike, apo edhe fushata të fshehta ndikimi.

“Ironia është se teknologjia e një epoke të avancuar po përdoret për mashtrime elementare”, shtoi eksperti i teknologjisë dhe sigurisë kibernetike.

Pavarësisht risqeve të shtuara, Semanaj theksoi se aplikacionet e inteligjencës artificiale kanë edhe anë pozitive, kryesisht në asistencën që ato mund të japin në vizualizimin e të dhënave apo informacioneve.

“Këto video mund të përdoren për edukim interaktiv, rikrijim të figurave historike për arsye kulturore, trajnime virtuale në sektorë si shëndetësia apo arsimi, apo edhe përfshirje të personave me aftësi të kufizuara në mënyrë gjithëpërfshirëse,” tha ai.

“Në sektorin mediatik mund të ndihmojnë në automatizimin e përmbajtjes vizuale dhe rritjen e efikasitetit kreativ, por gjithmonë nëse shoqërohen me transparencë dhe etikë”, shtoi Semanaj.

Shqipëria ende nuk ka një legjislacion lidhur me përdorimin e IA-së, por vetëm një metodologji për standardet etike të përdorimit të saj.

Megjithatë, ekspertët thonë se ekzistojnë disa masa që duhen ndjekur për të parandaluar keqpërdorimet e aplikacioneve që ofron inteligjenca artificiale, si etiketimi i detyrueshëm apo vetërregullimi i mediave.

“Etiketimi i detyrueshëm është një shënjues vizual ose përshkrim që informon publikun se përmbajtja është artificiale”, tha Semanaj.

Ngjashëm, edhe Emirjon Senja pranoi se transparenca është faktor kyç në përdorimin e aplikacioneve që ofron inteligjenca artificiale.

“Publikimi i përmbajtjeve me IA apo me asistencën e IA-së duhet të shoqërohet me shënimet përkatëse nga publikuesi, qoftë edhe në rrjetet sociale”, tha ai.

“Mungesa e këtyre shënimeve duhet të shërbejë si ‘flamur i kuq‘ për audiencat në lidhje me qëllimet reale të publikuesit, por edhe si një nxitje për t’i raportuar te META, YouTube apo TikTok”, përfundoi Senja.

Klodiana Lala, e ftuar në emisionin “Të Paekspozuarit” në MCN TV, ka folur për fenomenin e vajzave të ekranit, të cilat bëjnë takime speciale me bosët e krimit në burgje.

Lala tha se ky nuk është një fenomen i ri, por ka ndodhur edhe në të shkuarën, që vajzat të njohura hyjnë e dalin nga ambjentet e burgjeve.

“Tani, vajzat e showbizz që hyjnë në burgje… Në burgun e sigurisë së lartë në Fushë Krujë, një nga vajzat që dilte më së shumti në ekran, shkonte çdo javë dhe takonte një prej bosëve të krimit.

Shkoi puna deri aty sa burgu ndërtoi palestër brenda, që ata të kishin kushte të nevojshme, i dënuari dhe partnerja, shkonte dhe qëndronte atje.

Ke dhjetëra raste, të vajzave që përmes kontratave fiktive, që konsiderohen si bashkëjetuese të bosëve të krimit.

Nuk është punë polici, por çështje sistemi. Ka vajza që vijnë edhe nga jashtë, pretendojnë që janë bashkëjetuese dhe hyjnë e takohen. Kjo nuk është gjë e re.

Kjo histori bëri shumë zhurmë, sepse në një nga kontrollet në sektorin ku ndodhet Laert Haxhiu, u gjetën tre telefonë, të tij dhe bashkëpunëtorëve të tij.

Në atë kohë, SPAK, duke qenë se Laert Haxhiu akuzohej se kishte në shënjestër dhe dy prokurore, atëherë prokurorët e morën telefonin për ta zbërthyer dhe për të kuptuar a kishte të dhëna për aktivitet kriminal. Aty u zbuluan këto vajzat e modelingut, ekranit”, tha Lala.

Europa zakonisht përshkruhet si një kontinent i shtrenjtë për t’u vizituar, me hotele luksoze, vakte me çmime të larta dhe atraksione turistike të kushtueshme.

Megjithëse Parisi, Londra dhe Zyrihu mund të jenë tepër të shtrenjta, ekzistojnë shumë vende të përballueshme për t’u vizituar në Europë, që ofrojnë kulturë të pasur, peizazhe mahnitëse dhe përvoja interesante – pa të zbrazur kuletën.

Times of India rendit shtatë nga vendet më të lira në Europë për çdo udhëtar me buxhet të kufizuar, mes të cilëve edhe Shqipëria.

Bullgaria

Bullgaria është gjithmonë një nga vendet më të përballueshme në Europë. Qoftë duke bërë banja dielli në bregdetin e Detit të Zi apo duke skijuar në male, Bullgaria ofron një raport të shkëlqyer mes çmimit dhe përvojës. Kryeqyteti Sofje është i mbushur me histori dhe jetë nate, ndërsa një vakt në restorantet lokale mund të kushtojë vetëm disa euro. Edhe transporti dhe akomodimi janë shumë të lirë.

Rumania

Rumania është një thesar i fshehur, me kështjella madhështore, fshatra mesjetare dhe peizazhe mahnitëse. Kryeqyteti Bukuresht ofron një jetë urbane plot gjallëri me çmime jashtëzakonisht të ulëta për ushqim, akomodim dhe transport publik. Udhëtimi me tren brenda vendit është shumë i përballueshëm, duke u dhënë vizitorëve mundësinë të zbulojnë me lehtësi bukurinë dhe pasurinë që ofron Rumania.

Hungaria

Hungaria, veçanërisht Budapesti, u ofron vizitorëve një përvojë kulturore të pasur për një çmim relativisht të ulët. Banjat termale, arkitektura e lashtë dhe jeta e egër e natës e bëjnë këtë destinacion të preferuar nga udhëtarët me çanta shpine. Një vakt i plotë ose një vizitë në një spa të njohur mund të kushtojë vetëm një pjesë të asaj që do të paguanit në Europën Perëndimore.

Polonia

Polonia është ideale për ata që kërkojnë një kombinim të historisë, kulturës bashkëkohore dhe çmimeve të përballueshme. Varshava dhe Krakov ofrojnë arkitekturë të mrekullueshme dhe një jetë kulturore plot gjallëri. Muzeumet, transporti publik dhe restorantet lokale kanë çmime të arsyeshme. Edhe vendet historike, si kampi i Aushvicit apo miniera e kripës Wieliczka, ofrohen me tarifa të ulëta për vizitorët.

Shqipëria

Shqipëria është ende një destinacion sekret që Europa nuk e ka zbuluar plotësisht. Me plazhe mahnitëse, qytete piktoreske dhe male të thepisura, ky vend është destinacion ideal për adhuruesit e natyrës. Riviera shqiptare është po aq e bukur sa ishujt grekë, por me gjysmën e kostos. Ushqimi, transporti dhe akomodimi janë jashtëzakonisht të përballueshëm.

Bosnja dhe Hercegovina

Shpesh e anashkaluar, Bosnja dhe Hercegovina ofron qytete piktoreske si Mostari dhe Sarajeva, me një histori të pasur dhe bukuri natyrore mahnitëse. Vendi është shumë i përballueshëm dhe mikpritja e vendasve është e jashtëzakonshme. Në shumë zona mund të gjeni akomodim të lirë por komod dhe vakte të bollshme për më pak se 5 euro.

Portugalia

Megjithëse jo ndër më të lirat në këtë listë, Portugalia mbetet një nga vendet më të përballueshme në Europën Perëndimore. Lisbona dhe Porto janë qytete që kombinojnë sharmin e botës së vjetër me komoditetet moderne, pa çmimet e larta të Francës apo Italisë. Transporti publik është i lirë dhe efikas, ndërsa gatimet tradicionale portugeze kushtojnë shumë pak.

Burimi:monitor.al

Kryebashkiaku i Tiranës Erion Veliaj, i arrestuar me kërkesë të SPAK, ka shfaqur probleme shëndetësore mëngjesin e sotëm, 17 korrik.

Mësohet se zyrtarit i janë kryer analizat e nevojshme për të konstatuar gjendjen e tij shëndetësore, ndërsa raportohet se ka shfaqur probleme me tensionin.

Veliajn e kanë shoqëruar për në spital 30 policë dhe kanë nxjerrë pacientët e tjerë nga dhomat, për arsye sigurie. Pas analizave, Veliaj është rikthyer sërish në qeli për të vijuar me trajtimin mjekësor brenda IEVP Durrës.

Kreu i bashkisë më të madhe në vend ndodhet në qeli që prej 10 shkurtit të këtij viti.

Ai do të vijojë të qëndrojë në qeli pa afat, pasi edhe shkalla e tretë e gjyqësorit, Gjykata e Lartë, vlerësoi më 8 korrik, se masa e sigurisë “arrest në burg” nuk duhet të ndryshojë.

Veliaj ka kërkuar ndryshim të masës së sigurisë, duke pretenduar se ajo është ekstreme dhe nuk i përgjigjet nevojave të hetimit. SPAK e dyshon atë si të përfshirë në korrupsion, pastrim parash e mosdeklarim pasurie bashkë me bashkëshorten e tij Ajola Xoxa.

/tvklan.al